Bateryjny magazyn energii może zarabiać nie tylko na różnicach cen prądu, lecz także na usługach wspierających pracę systemu elektroenergetycznego. Samo uruchomienie instalacji nie oznacza jednak automatycznego dostępu do tych rynków. Potrzebne są odpowiednie umowy, systemy informatyczne, kwalifikacja do wybranych usług oraz bieżące zarządzanie pracą magazynu.
W części dotyczącej usług systemowych ważną rolę pełni dostawca usług bilansujących (DUB). Wyjaśniamy, czym się zajmuje, skąd biorą się przychody z BESS i co wpływa na opłacalność całej inwestycji.
Spis treści
- Dla kogo są usługi bilansujące?
- Czym jest dostawca usług bilansujących (DUB)?
- Co jest potrzebne, aby magazyn świadczył usługi bilansujące?
- Skąd biorą się przychody z bateryjnych magazynów energii?
- Optymalizacja pracy magazynu energii między rynkami
- Ekovoltis i enspired – dostęp do rynku i optymalizacja BESS
- Jak wygląda wejście magazynu energii na rynek?
- Jak parametry magazynu wpływają na dostępne rynki?
- Gwarancja minimalnego przychodu – jak działa opcja floor?
- Transparentność zarządzania magazynem
- Degradacja ogniw a optymalizacja pracy magazynu
- Od czego zależy zwrot z inwestycji BESS?
- Modele współpracy i podział ryzyka
- Co zapewnia współpraca z dostawcą usług bilansujących?
- Podsumowanie
- Najczęściej zadawane pytania
Dla kogo są usługi bilansujące?
Z rozwiązania korzystają przede wszystkim właściciele magazynów energii, którzy chcą uczestniczyć w rynku usług systemowych. Jest też istotne dla inwestorów planujących budowę BESS: sposób późniejszego zarządzania magazynem warto uwzględnić już przy wyborze jego parametrów.
DUB może współpracować także z właścicielami innych zasobów zdolnych do regulacji mocy, m.in. z wytwórcami energii z OZE oraz operatorami elektrowni i elektrociepłowni. O dopuszczeniu konkretnej jednostki decydują jednak wymagania techniczne i zasady kwalifikacji.
Ten artykuł koncentruje się na magazynach pracujących jako aktywa rynkowe, w tym instalacjach przyłączonych bezpośrednio do sieci. Osobny model stanowią magazyny energii za licznikiem, wykorzystywane w firmach przede wszystkim do ograniczania kosztów i poprawy bezpieczeństwa zasilania. Nie oznacza to, że takie magazyny są z zasady wykluczone z usług elastyczności; możliwość udziału zależy od konfiguracji i spełnienia wymogów.
Czym jest dostawca usług bilansujących (DUB)?
Dostawca usług bilansujących to podmiot, który po spełnieniu wymagań operatora systemu przesyłowego może oferować usługi bilansujące z wykorzystaniem odpowiednio zakwalifikowanych jednostek. W Polsce operatorem systemu przesyłowego są Polskie Sieci Elektroenergetyczne (PSE).
W praktyce DUB organizuje m.in. proces kwalifikacji do wybranych usług, komunikację z PSE, składanie ofert i rozliczanie usług. Właściciel magazynu nadal pozostaje właścicielem instalacji, a zakres odpowiedzialności, wynagrodzenie i sposób podziału przychodów określa umowa z dostawcą.
Nie należy utożsamiać DUB z każdym podmiotem prowadzącym handel energią. Udział magazynu w rynku hurtowym wymaga odrębnie zorganizowanego dostępu handlowego i rozliczeń. Usługa łącząca te obszary może być oferowana przez jednego partnera, ale ich funkcje na rynku są różne.
Ekovoltis informuje, że jako pierwszy niezależny podmiot po reformie Warunków Dotyczących Bilansowania uzyskał status DUB, otwierając dostęp do RUS także dla aktywów spoza tradycyjnych elektrowni systemowych. Szczegóły opisano w komunikacie Ekovoltis o uzyskaniu statusu DUB.
Co jest potrzebne, aby magazyn świadczył usługi bilansujące?
Warunki zależą od rodzaju jednostki grafikowej oraz usługi, do której ma zostać zakwalifikowany magazyn. Typowy proces obejmuje:
- ocenę mocy, pojemności, czasu reakcji i ograniczeń wynikających z przyłącza;
- przygotowanie wymaganych pomiarów, sterowania i komunikacji z operatorem;
- dostęp do odpowiednich systemów, takich jak WIRE, SOWE i LFC – stosownie do usługi i rodzaju jednostki;
- kwalifikację do wybranych produktów rezerwy oraz testy parametrów technicznych;
- przygotowanie zasad ofertowania, raportowania, rozliczeń i bieżącej obsługi.
Nie wszystkie systemy i procedury mają zastosowanie do każdej instalacji w identycznym zakresie. Dokładny zestaw wymagań wynika z aktualnych Warunków Dotyczących Bilansowania i dokumentów PSE.
Właściciel nie musi tworzyć całego zaplecza we własnej firmie. Może skorzystać z infrastruktury i kompetencji Ekovoltis w zakresie usług bilansujących. Pozwala to ograniczyć zakres prac po jego stronie, choć nie znosi obowiązków technicznych związanych z samym magazynem i przyłączeniem.
Skąd biorą się przychody z bateryjnych magazynów energii?
Najważniejsze rynkowe źródła wyniku finansowego BESS to usługi systemowe i handel energią. Mogą być łączone w ramach jednej strategii, o ile pozwalają na to parametry magazynu, zawarte umowy i jego zobowiązania wobec operatora.
| Źródło | Na czym polega | Co wpływa na wynik |
|---|---|---|
| Regulacyjne usługi systemowe (RUS) | Udostępnienie mocy do regulacji systemu, a w wybranych produktach także jej aktywacja. | Stawki za rezerwę, aktywacje, moc, dostępność i wymagania usługi. |
| Arbitraż i handel hurtowy | Zakup energii w okresach niższych cen oraz sprzedaż w okresach wyższych cen. | Różnica cen, sprawność magazynu, koszty handlowe i ograniczenia techniczne. |
| Optymalizacja obrotu śróddziennego | Korygowanie pozycji handlowych wraz ze zmianami cen i prognoz. To element strategii handlu, a nie automatycznie odrębne źródło przychodu BESS. | Jakość prognoz, realizacja transakcji, płynność i ryzyko rynkowe. |
Źródła do tabeli: PSE – raport z funkcjonowania rynku bilansującego oraz TGE – Rynek Dnia Następnego.
Regulacyjne usługi systemowe – wynagrodzenie za rezerwę i aktywację
PSE odpowiadają za utrzymanie równowagi między wytwarzaniem a zużyciem energii w krajowym systemie elektroenergetycznym. W tym celu pozyskują m.in. rezerwy mocy, z których mogą korzystać, gdy potrzebna jest zmiana generacji lub poboru.
W zależności od usługi i zasad rozliczenia przychód może wynikać z udostępnienia mocy oraz z aktywacji energii bilansującej. Nie jest więc prawdą, że w każdej usłudze płaci się wyłącznie za gotowość, niezależnie od faktycznej pracy jednostki.
Podstawowe produkty różnią się sposobem uruchomienia i wymaganym czasem pełnej aktywacji:
| Produkt | Czas pełnej aktywacji | Zasada działania |
|---|---|---|
| FCR | do 30 sekund | Automatyczna reakcja na zmianę częstotliwości. |
| aFRR | do 5 minut | Automatyczna regulacja na sygnał operatora. |
| mFRR | do 12,5 minuty | Ręczna rezerwa odbudowy częstotliwości, aktywowana zgodnie z zasadami operatora. |
| RR | do 30 minut | Rezerwa zastępcza, wykorzystywana w dłuższym horyzoncie aktywacji. |
Źródło: PSE – Zasady kwalifikacji DUB, załącznik nr 2 do WDB, punkt dotyczący czasów aktywacji. Czasy odnoszą się do wymagań produktów, nie do gwarantowanego czasu uruchomienia całego projektu.
Magazyny bateryjne są cenne dla systemu ze względu na szybki czas reakcji i możliwość regulacji zarówno w kierunku zwiększenia oddawania energii, jak i zwiększenia poboru. Samo posiadanie baterii nie przesądza jednak o zakwalifikowaniu do każdego produktu.
Arbitraż cenowy na rynku hurtowym
Arbitraż polega na ładowaniu magazynu w okresach niższych cen energii i oddawaniu jej do sieci wtedy, gdy ceny są wyższe. O opłacalności decyduje nie tylko rozpiętość cen, ale też sprawność magazynu, koszt energii potrzebnej do ładowania, opłaty, ograniczenia przyłącza i zużycie baterii.
Transakcje można realizować m.in. na Rynku Dnia Następnego (RDN) i Rynku Dnia Bieżącego (RDB). TGE prowadzi na RDN dwa fixingi, a na rynku śróddziennym dostępne są mechanizmy aukcyjne i handel ciągły. Poszczególne rynki dają możliwość reagowania na zmiany notowań w różnym czasie.
Strukturę instrumentów i bieżące notowania można sprawdzić na stronie Rynku Dnia Następnego Towarowej Giełdy Energii. Zysk z arbitrażu nie jest jednak równy prostej różnicy dwóch cen za MWh – trzeba uwzględnić cały koszt cyklu.
Handel algorytmiczny i zarządzanie pozycją
W zaawansowanej optymalizacji BESS algorytmy analizują również krótkoterminowe zmiany cen i korygują wcześniej zawarte pozycje. Część transakcji może mieć charakter rozliczenia handlowego, bez uruchamiania kolejnego fizycznego cyklu baterii. Nie oznacza to jednak, że magazyn zawsze uzyskuje oddzielny „przychód finansowy” niezależny od jego pracy.
Liczba składanych ofert lub zleceń nie jest tożsama z liczbą zawartych transakcji ani z osiągniętym zyskiem. Dlatego przy ocenie operatora lepiej pytać o rzeczywiste wyniki strategii i sposób ich raportowania niż o samą częstotliwość handlu.
Optymalizacja pracy magazynu energii między rynkami
Magazyn może wykorzystywać kilka możliwości rynkowych, ale nie może przeznaczyć tej samej mocy na sprzeczne zobowiązania w tym samym czasie. Dlatego strategia musi uwzględniać dostępny poziom naładowania baterii (SoC), jej moc i pojemność, sprawność, ograniczenia przyłączenia oraz wymagania dotyczące świadczenia rezerw.
Na tym polega optymalizacja cross-market: system na bieżąco porównuje dostępne możliwości i wybiera sposób wykorzystania magazynu, który daje najwyższą oczekiwaną wartość po uwzględnieniu kosztów i ryzyka. W części godzin korzystniejszy może okazać się arbitraż, w innych – utrzymywanie rezerwy mocy.
Strategia nie powinna być oceniana wyłącznie na podstawie przychodów brutto. Liczy się wynik po kosztach energii, opłatach, rozliczeniach i szacowanym koszcie zużycia ogniw.
Ekovoltis i enspired – dostęp do rynku i optymalizacja BESS
Ekovoltis jest wyłącznym partnerem enspired na polskim rynku w obszarze optymalizacji BESS. Współpraca łączy znajomość zasad krajowego rynku i infrastrukturę dostępu do regulacyjnych usług systemowych z platformą algorytmicznej optymalizacji pracy magazynów.
Ekovoltis odpowiada za lokalną organizację dostępu do rynku i procesów operacyjnych. enspired dostarcza technologię wspierającą handel i wybór strategii pracy magazynu na dostępnych rynkach. Wspólny model pozwala analizować rynek hurtowy i usługi systemowe jako elementy jednego portfela możliwości.
Więcej informacji o partnerstwie i sposobie działania rozwiązania znajduje się na stronie enspired poświęconej optymalizacji BESS w Polsce.
Dostęp do rynku i optymalizacja BESS
Łączymy dostęp do polskiego rynku usług systemowych z algorytmiczną optymalizacją pracy magazynów energii.
Poznaj model współpracyJak wygląda wejście magazynu energii na rynek?
Zakres i kolejność prac zależą od stanu projektu, przyłączenia, parametrów baterii i wybranych usług. Najczęściej obejmują one następujące etapy:
- Analiza projektu i warunków przyłączenia – sprawdzenie parametrów technicznych i możliwych rynków.
- Wybór strategii i modelu współpracy – uzgodnienie podziału obowiązków, przychodów i ryzyka.
- Przygotowanie infrastruktury – pomiarów, sterowania, łączności i wymiany danych.
- Kwalifikacja do wybranych usług bilansujących – przeprowadzenie wymaganych testów.
- Organizacja dostępu do rynku hurtowego i rozliczeń – zgodnie z zawartymi umowami i gotowością operacyjną.
- Rozpoczęcie ofertowania oraz bieżąca optymalizacja pracy magazynu.
Handel hurtowy i udział w RUS nie muszą rozpocząć się w tym samym dniu. Wejście na rynek hurtowy bywa możliwe wcześniej, natomiast świadczenie usług systemowych wymaga pomyślnego przejścia właściwego procesu kwalifikacji. Nie można jednak zagwarantować startu arbitrażu w pierwszym dniu po uruchomieniu instalacji bez sprawdzenia wszystkich warunków.
Dlatego rozmowę z partnerem rynkowym warto zacząć jeszcze na etapie projektowania lub budowy magazynu. Część prac przygotowawczych można prowadzić równolegle.
Magazyn jeszcze w budowie?
Sprawdź wymagania dotyczące kwalifikacji i integracji z systemami rynkowymi, zanim zakończą się prace instalacyjne.
Sprawdź procesJak parametry magazynu wpływają na dostępne rynki?
Nie każdy BESS może świadczyć wszystkie usługi. Liczą się przede wszystkim moc w MW, pojemność w MWh, maksymalny czas pracy z określoną mocą, szybkość reakcji i ograniczenia przyłączenia.
Magazyn o relatywnie dużej mocy i mniejszej pojemności może być atrakcyjny w zastosowaniach wymagających szybkiej reakcji. Z kolei większa pojemność pozwala dłużej utrzymywać zmianę mocy i daje więcej możliwości arbitrażu w dłuższych przedziałach cenowych. Ostateczna kwalifikacja i opłacalność wymagają jednak indywidualnej analizy.
Przy wyborze konfiguracji warto od początku uwzględnić zakładaną strategię rynkową, parametry gwarancji producenta i prognozowany sposób pracy baterii.
Gwarancja minimalnego przychodu – jak działa opcja floor?
Przychody z BESS zależą od warunków rynkowych. W niektórych modelach współpracy możliwe jest ustalenie minimalnego poziomu przychodów, czyli tzw. floor. Jeśli wynik objęty umową spadnie poniżej uzgodnionego progu, następuje wyrównanie na zasadach określonych w kontrakcie.
Ekovoltis informuje o możliwości zastosowania takiego rozwiązania. Nie oznacza to jednak bezwarunkowej gwarancji dla każdego projektu. Wysokość progu, okres obowiązywania, podstawa wyliczenia, wyłączenia i odpowiedzialność stron wymagają indywidualnych ustaleń.
Dla inwestora przygotowującego finansowanie szczególnie ważne jest porównanie wariantu z gwarantowanym minimum z modelem opartym w większym stopniu na wynikach rynkowych. Więcej o takich strukturach wyjaśniamy w artykule o hybrydowej optymalizacji BESS w Polsce.
Transparentność zarządzania magazynem
Właściciel BESS powinien wiedzieć, jakie oferty były składane, jakie zobowiązania podjęto na poszczególnych rynkach i jakie przychody oraz koszty wynikają z pracy instalacji. Dostęp do danych pozwala ocenić efektywność operatora i porównać wynik z wcześniej ustalonym modelem.
Ekovoltis deklaruje, że nie posiada własnych aktywów wytwórczych ani magazynowych i udostępnia klientom dane o pracy oraz wynikach obsługiwanych aktywów. Taki model może ograniczać ryzyko konfliktu interesów, ale zakres raportowania oraz zasady podejmowania decyzji powinny zostać opisane w umowie.
Degradacja ogniw a optymalizacja pracy magazynu
Każdy magazyn bateryjny z czasem traci część pojemności. Tempo degradacji zależy między innymi od liczby i głębokości cykli, temperatury, sposobu ładowania oraz warunków przechowywania. Dlatego maksymalizacja liczby cykli nie musi oznaczać najlepszego wyniku w całym okresie inwestycji.
Optymalizacja powinna uwzględniać koszt dodatkowego cyklu i ograniczenia wynikające z gwarancji producenta. Czasem lepiej zrezygnować z transakcji o niewielkiej marży, jeśli jej realizacja wymaga intensywnej pracy baterii. Szerzej opisujemy to w materiale o maksymalizacji przychodów przy ograniczaniu degradacji baterii.
Od czego zależy zwrot z inwestycji BESS?
Strategie inwestycyjne BESS trzeba oceniać na podstawie wyniku całego projektu, a nie tylko prognozy przychodów z jednego rynku. Na zwrot z inwestycji BESS wpływają przede wszystkim:
- moc i pojemność magazynu oraz jego sprawność;
- warunki przyłączenia i ograniczenia w poborze lub oddawaniu mocy;
- dostępność techniczna, awaryjność i koszty serwisu;
- ceny na rynku hurtowym oraz wynagrodzenie za usługi systemowe;
- jakość strategii handlowej i optymalizacji między rynkami;
- degradacja ogniw i warunki gwarancji baterii;
- koszty inwestycji, finansowania, utrzymania i rozliczeń;
- model współpracy z operatorem i podział ryzyka.
Przy porównywaniu ofert optymalizacji warto poprosić o kilka scenariuszy, w tym wariant ostrożny. Wyniki z poprzednich okresów lub z innych krajów mogą być punktem odniesienia, ale nie stanowią gwarancji przychodu na polskim rynku.
Sprawdź potencjał swojego magazynu
Prześlij parametry projektu. Ocenimy możliwe rynki, wymagania techniczne i scenariusze przychodów.
Prześlij parametry
Modele współpracy i podział ryzyka
Rozliczenie za zarządzanie magazynem może opierać się na udziale operatora w wyniku, opłacie stałej albo modelu mieszanym. Możliwe są także rozwiązania ograniczające zmienność przychodów, np. opcja floor, jeśli strony uzgodnią jej warunki.
Wybierając model, warto sprawdzić nie tylko wysokość wynagrodzenia operatora, lecz także definicję przychodu netto, zasady naliczania kosztów, odpowiedzialność za niewykonanie usług i możliwość weryfikacji wyników. Nie ma jednego modelu odpowiedniego dla każdego projektu.
Co zapewnia współpraca z dostawcą usług bilansujących?
Zakres usługi zależy od umowy, jednak kompleksowa współpraca może obejmować:
- organizację kwalifikacji magazynu do odpowiednich usług systemowych;
- dostęp do infrastruktury komunikacyjnej i systemów wymaganych przez PSE;
- przygotowanie ofert, obsługę operacyjną i rozliczenia;
- koordynację handlu energią oraz optymalizację pracy BESS;
- raportowanie wyniku z poszczególnych rynków i dostępności aktywa;
- doradztwo dotyczące strategii przychodowej oraz podziału ryzyka.
Warto już na początku uzgodnić, które czynności wykonuje dostawca, a które pozostają po stronie właściciela, generalnego wykonawcy, operatora sieci i innych uczestników rynku.
Podsumowanie
Dostawca usług bilansujących umożliwia zakwalifikowanym jednostkom udział w usługach wspierających pracę systemu elektroenergetycznego. Dla właściciela magazynu energii istotne jest jednak coś więcej niż sam dostęp do RUS: liczy się możliwość połączenia go z handlem hurtowym, kontrolą kosztów i odpowiedzialnym zarządzaniem baterią.
Ekovoltis łączy usługi DUB i obsługę rynku z optymalizacją BESS realizowaną we współpracy z enspired. Jeśli planujesz inwestycję lub masz już magazyn, warto przeanalizować możliwe modele pracy i przychodów na podstawie jego rzeczywistych parametrów.
Skontaktuj się z zespołem Ekovoltis i omów swój projekt.
Najczęściej zadawane pytania
Czym jest dostawca usług bilansujących?
DUB to podmiot uprawniony do świadczenia usług bilansujących z wykorzystaniem zakwalifikowanych jednostek. Organizuje m.in. komunikację z PSE, ofertowanie i rozliczenia zgodnie z obowiązującymi zasadami oraz umową.
Czy BESS może zarabiać na kilku rynkach?
Tak. Magazyn może łączyć usługi systemowe z handlem energią, jeśli pozwalają na to parametry techniczne i zobowiązania rynkowe. Nie można jednak oferować tej samej dostępnej mocy w sposób sprzeczny z wcześniej podjętymi zobowiązaniami.
Czym różnią się FCR, aFRR, mFRR i RR?
To produkty rezerw wykorzystywane w różnych sytuacjach. FCR reaguje na zmiany częstotliwości, aFRR i mFRR służą odbudowie częstotliwości, a RR to rezerwa zastępcza. Różnią się sposobem uruchomienia i czasem aktywacji.
Czy w usługach systemowych płaci się tylko za gotowość?
Nie zawsze. Zależnie od produktu i zasad rynku wynagrodzenie może obejmować udostępnienie mocy oraz rozliczenie aktywowanej energii bilansującej.
Czy magazyn może rozpocząć handel od razu po uruchomieniu?
To zależy od gotowości technicznej, umów, dostępu handlowego i rozliczeń. Samo zakończenie budowy nie gwarantuje możliwości zawierania transakcji od pierwszego dnia.
Co wpływa na żywotność baterii?
Na degradację wpływają m.in. liczba i głębokość cykli, temperatura i sposób eksploatacji. Dobra strategia uwzględnia koszt pracy ogniw obok potencjalnego przychodu.
Na czym polega opcja floor?
W uzgodnionym modelu jest to minimalny poziom przychodu objęty umową. Sposób jego wyliczania i wyrównania zależy od konkretnych warunków, dlatego nie jest to uniwersalna gwarancja dla wszystkich magazynów.
Czy magazyn za licznikiem może świadczyć usługi elastyczności?
Możliwość zależy od rodzaju usługi, warunków przyłączenia oraz konfiguracji i kwalifikacji instalacji. W tym artykule omawiamy przede wszystkim magazyny wykorzystywane jako samodzielne aktywa rynkowe.
Od czego zacząć planowanie przychodów z BESS?
Od analizy mocy, pojemności, sprawności, warunków przyłączenia i możliwych rynków. Warto też porównać kilka scenariuszy cenowych i wariantów współpracy z operatorem.
